Motyl nie pije wody ze szklanki. Ten delikatny owad ma swoje sprytne sposoby na jedzenie i picie, które da się dzieciom wyjaśnić naprawdę prosto. Warto to zrobić, bo dokarmianie motyli „po ludzku” częściej im szkodzi, niż pomaga. Znając ich prawdziwe menu, łatwiej zaplanować wspólne obserwacje w ogrodzie, parku czy na wakacjach. Ten tekst pokazuje, co jedzą motyle w różnych etapach życia i jak w praktyce pokazać to dzieciom bez komplikowania tematu.
Co jedzą motyle na co dzień
Dorosły motyl nie gryzie liści ani nie chrupie trawy. Jego „usta” to długa, zwijana rurka – ssawka, którą można porównać do słomki. Dlatego dorosłe motyle jedzą głównie to, co da się wypić, czyli różne płyny pełne cukrów i soli mineralnych.
Najważniejszym jedzeniem jest nektar z kwiatów. To słodki sok, którym roślina „płaci” motylowi za przenoszenie pyłku. Motyl siada na kwiecie, rozwija ssawkę, wsadza ją głęboko i wysysa nektar – jak dziecko, które pije sok przez słomkę.
W naturze menu dorosłego motyla jest dość proste:
- nektar z kwiatów – główne „paliwo”
- soki z dojrzałych lub gnijących owoców
- słone płyny z wilgotnej ziemi, błota, kałuż
- czasem soki wyciekające z drzew
Warto pokazać dziecku, że motyle nie jedzą okruszków chleba, wędliny ani słodyczy. Takie eksperymenty na pikniku są dla nich po prostu bezużyteczne, a czasem wręcz szkodliwe, gdy jedzenie jest zanieczyszczone lub zasolone.
Skąd motyle biorą „napoje” – nektar i nie tylko
Nektar – słodki sok z kwiatów
Nektar to podstawowe pożywienie większości dziennych motyli. Każdy gatunek ma swoje ulubione kwiaty, ale z punktu widzenia dziecka wystarczy jedna prosta zasada: motyle lubią kwiaty bogate w nektar, najlepiej gdy rosną w grupach.
Dla rodzin ważne są szczególnie proste rośliny, które można spotkać w mieście lub łatwo posadzić na balkonie:
- budleja – często nazywana „krzewem motyli”
- lawenda, jeżówki, rudbekie
- nagietki, kosmosy, aksamitki
- ziółka: mięta, szałwia, oregano, tymianek (gdy kwitną)
Przy tych roślinach łatwo pokazać dziecku, jak motyl:
- siada na kwiatku
- rozwija ssawkę (czasem widać cienką „nitkę”)
- przykłada ją do środka kwiatu
- przelatuje do kolejnego „kubeczka” z nektarem
Wystarczy kilka minut spokojnego obserwowania jednego krzaka, żeby dziecko samo zaczęło rozpoznawać, kiedy motyl naprawdę je, a kiedy tylko przelatuje.
Inne „menu” motyli: owoce, błoto, łzy
Nie wszystkie motyle zadowalają się samym nektarem. Część gatunków potrzebuje także minerałów i soli, których jest mało w słodkim soku z kwiatów. Dlatego można zobaczyć sceny, które dzieciom wydają się bardzo niezwykłe.
Motyle siadają na:
- przejrzałych, gnijących owocach pod drzewami
- błotnistych brzegach kałuż i kałamarzach
- miejscach, gdzie coś się rozlało (soki, napoje, piwo)
- kamieniach lub ziemi, gdzie zwierzęta zostawiły odchody
Takie zachowanie nazywa się „puddling” – motyle zbierają wtedy z wody sole mineralne potrzebne do życia i rozmnażania. Dla dziecka to świetna okazja, żeby porozmawiać o tym, że w przyrodzie nic się nie marnuje, a coś, co ludziom wydaje się „fuj”, dla motyli bywa cennym jedzeniem.
Motyl z pozoru „pije błoto”, ale w rzeczywistości zbiera z niego mikroskopijne ilości soli i minerałów, których nie znajdzie w samych kwiatach.
Gąsienica to nie motyl – co je wcześniej
Dzieci bardzo często mieszają jedzenie motyla z jedzeniem gąsienicy, a to dwa zupełnie różne światy. Gąsienica je prawie wyłącznie liście, i to zwykle bardzo konkretnego gatunku rośliny. Motyl natomiast pije nektar i inne płyny.
Najprostszy sposób, żeby to wyjaśnić, to porównanie do ludzkiego życia. Gąsienica to „dziecko motyla” – je dużo, rośnie, ciągle się przeobraża. Dorosły motyl to trochę jak „dziadek” – żyje krócej, skupia się na lataniu i składaniu jaj, a je tylko tyle, żeby mieć siłę.
Przykłady:
- rusałka pokrzywnik – gąsienice jedzą liście pokrzywy
- paź królowej – gąsienice lubią koper, marchew, pietruszkę
- bielinek kapustnik – gąsienice jedzą rośliny kapustne
Tu pojawia się ważna informacja dla rodzin: sadząc rośliny „dla motyli”, warto pomyśleć zarówno o kwiatach dla dorosłych, jak i o roślinach żywicielskich dla gąsienic. Bez liści odpowiednich roślin motyl nie będzie miał gdzie wychować kolejnego pokolenia.
Jak pokazać dziecku jedzenie motyli w praktyce
Prosty „bar” dla motyli na balkonie
Nie potrzeba dużego ogrodu, żeby pokazać dziecku, co jedzą motyle. Wystarczy balkon albo niewielki kawałek rabaty. Podstawą jest kilka roślin kwitnących w różnym czasie, tak żeby motyle miały co jeść przez większą część sezonu.
Przykładowy zestaw na balkon:
- lawenda w donicy – pachnie i wabi motyle
- nagietki – łatwe w uprawie, długo kwitną
- mięta lub oregano – gdy zakwitną, stają się „stołówką”
Dodatkowo można przygotować talerzyk z bardzo dojrzałymi owocami – np. rozgniecionym bananem lub kawałkami jabłka. Talerzyk powinien stać w spokojnym miejscu, osłoniętym od wiatru, najlepiej w półcieniu. Nie trzeba dosładzać owoców cukrem – naturalna słodycz w zupełności wystarczy.
Ważne, by wytłumaczyć dziecku, że nie robi się „słodkiego basenu” z syropu czy soku. Lepiej mniej, ale bardziej naturalnie. Motyle są lekkie, łatwo się ślizgają i mogą utonąć w lepkiej cieczy.
Obserwacje w terenie z dzieckiem
Najwięcej widać poza domem. Na spacerze po łące, parku czy lesie można umówić się z dzieckiem na „polowanie na motyle… wzrokiem”. Celem jest nie łapanie, tylko szukanie motyli przy jedzeniu.
W praktyce sprawdzają się trzy miejsca:
- kwiatowe łąki – motyle przy nektarze
- pod drzewami owocowymi – motyle przy owocach na ziemi
- brzegi kałuż i leśne drogi – motyle przy błocie
Warto zachęcić dziecko, żeby spróbowało opisać, co w danej chwili robi motyl: czy tylko leci, czy już je, czy zmienia kwiaty. Takie nazywanie zachowań bardzo dobrze utrwala wiedzę o tym, co naprawdę jest dla motyla jedzeniem.
Przy okazji da się delikatnie wprowadzić zasady szacunku do owadów: nie dotyka się motyli mokrymi rękami, nie goni na siłę, nie łapie w słoik „żeby pooglądać”. Gdy dziecko wie, że motyl właśnie je, dużo łatwiej o cierpliwość.
Motyle zimą – czy wtedy też jedzą?
Tu często pojawia się u dzieci naturalne pytanie: skoro dorosły motyl pije prawie codziennie, to co robi zimą, gdy nie ma kwiatów? Odpowiedź zależy od gatunku, ale w uproszczeniu można powiedzieć, że większość motyli w Polsce zimę po prostu „omija”.
Część gatunków zimuje jako jajo, część jako gąsienica lub poczwarka. W tych formach motyle nie jedzą, bo są w stanie spoczynku. Inne gatunki dorosłych motyli po prostu nie doczekują zimy – żyją tylko kilka tygodni latem.
Są też nieliczne gatunki, które zimują jako dorosłe osobniki, np. w szopach, na strychach czy w piwnicach. One również nie jedzą przez całą zimę – ich organizm spowalnia, zużywając zapasy zgromadzone wcześniej. To dobry punkt wyjścia, żeby z dzieckiem porównać motyle do zwierząt zapadających w sen zimowy.
Czego motyle jeść nie powinny (i jak im nie szkodzić)
Przy wspólnym spędzaniu czasu na zewnątrz dzieci często chcą „nakarmić” motyla tak, jak karmi się kaczki w parku. Warto spokojnie wyjaśnić, że motyle mają bardzo delikatne ciała i specyficzny układ pokarmowy. To, co jest dobre dla człowieka, może być dla nich niebezpieczne.
Czego unikać:
- polewania kwiatów słodkimi napojami, colą, sokami
- próbowania karmienia motyli cukrem na dłoni
- wykładania słodyczy, lizaków, ciast
- spryskiwania „dla zapachu” kwiatów perfumami lub chemikaliami
Najbardziej bezpieczną formą „karmienia” motyli jest po prostu sianie i sadzenie roślin, które lubią, oraz zostawienie im trochę naturalnego bałaganu: kącika z pokrzywami, kawałka niekoszonej łąki, stosu gałązek. Dla dziecka to dobry sygnał, że pomaganie zwierzętom zwykle polega na tym, by nie poprawiać na siłę przyrody, tylko dać jej działać.
Dobrze zbudowane jest też jedno proste zdanie, które dziecko może zapamiętać: motyl je to, co rośnie albo leży w naturze – nie potrzebuje ludzkiego jedzenia. To zdanie wystarczy, by większość spontanicznych, ale nie do końca dobrych pomysłów została zatrzymana w porę.
