Wiele osób zakłada, że pozew o rozwód to skomplikowane pismo, które da się napisać tylko z prawnikiem. W praktyce większość pozwów w Polsce składają samodzielnie zwykli ludzie – wystarczy znać konkretne wymagania. Poniżej znajduje się praktyczny opis, jak krok po kroku przygotować i złożyć pozew o rozwód, tak aby sąd przyjął go bez wzywania do poprawek. Bez prawniczego żargonu, za to z konkretną listą elementów, które muszą znaleźć się w pozwie.
1. Zanim powstanie pozew: co trzeba przemyśleć
Rozwód to nie tylko formalne zakończenie małżeństwa. W jednym pozwie trzeba przemyśleć kilka ważnych kwestii, które sąd będzie musiał rozstrzygnąć. Im lepiej zostaną opisane, tym sprawa ma szansę zakończyć się szybciej.
Na etapie planowania pozwu warto odpowiedzieć sobie na kilka pytań:
- Czy ma być rozwód z orzeczeniem o winie, czy bez orzekania o winie?
- Czy są małoletnie dzieci – jeśli tak, jak ma wyglądać opieka i kontakty?
- Czy potrzebne są alimenty – na dzieci, a może także na małżonka?
- Czy ma zostać przeprowadzony podział majątku już w ramach sprawy rozwodowej?
Najbardziej „rozsadzającym” sprawę tematem jest wina. Jeśli obie strony zgodzą się na rozwód bez orzekania o winie, sąd z reguły zakończy sprawę szybciej, bo nie musi szczegółowo badać, kto i w jakim zakresie przyczynił się do rozpadu związku. Natomiast rozwód z orzeczeniem o winie zwykle oznacza więcej dowodów, większe emocje i dłuższy proces.
W polskim prawie sąd może orzec rozwód tylko wtedy, gdy nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia – czyli małżonków nie łączy już więź uczuciowa, fizyczna i gospodarcza, i nie ma realnych szans, że to się zmieni.
2. Gdzie złożyć pozew o rozwód i jaka forma jest wymagana
Pozew o rozwód składa się zawsze do sądu okręgowego. Nie ma tu wyboru – sprawy rozwodowe nie trafiają do sądu rejonowego.
Co do zasady właściwy jest:
- Sąd Okręgowy właściwy dla ostatniego wspólnego miejsca zamieszkania małżonków, jeśli choć jedno z nich wciąż tam mieszka
- jeśli nie – sąd właściwy dla miejsca zamieszkania pozwanego
- a gdy nie da się tego ustalić – sąd właściwy dla miejsca zamieszkania powoda (osoby składającej pozew)
Pozew musi mieć formę pisemną. Nie wystarczy mail, telefon ani ustne zgłoszenie w sekretariacie. Pismo można:
– złożyć osobiście w biurze podawczym sądu (z potwierdzeniem na własnym egzemplarzu),
– wysłać pocztą poleconą – najlepiej za potwierdzeniem nadania.
3. Co musi zawierać poprawny pozew o rozwód
3.1. Elementy formalne – techniczna strona pozwu
Każdy pozew – nie tylko rozwodowy – musi spełniać wymogi formalne z kodeksu postępowania cywilnego. Bez tego sąd może wezwać do poprawek albo nawet zwrócić pismo.
Na początku pozwu powinny znaleźć się:
1. Oznaczenie sądu
Na górze po prawej stronie: „Sąd Okręgowy w … Wydział Cywilny (Rodzinny, jeśli funkcjonuje w danym sądzie)”.
2. Dane stron
Imiona, nazwiska, adresy, numery PESEL (jeśli są znane) obu małżonków oraz oznaczenie, kto jest powodem, a kto pozwanym.
3. Tytuł pisma
Wystarczy: „Pozew o rozwód”. To jasno określa charakter sprawy.
4. Dokładne żądanie
To centralny element pozwu. Typowy wniosek wygląda np. tak: „Wnoszę o rozwiązanie małżeństwa … zawartego dnia … w … przez rozwód bez orzekania o winie / z wyłącznej winy pozwanego/powódki.”
Dalej w tej części warto od razu wskazać w jednym miejscu dodatkowe wnioski: o alimenty, władzę rodzicielską, kontakty z dziećmi, ewentualny podział majątku, zwrot kosztów postępowania. To nadaje pozewowi przejrzystą strukturę.
3.2. Treść merytoryczna – opis małżeństwa i rozpadu związku
Po części technicznej czas na opis sytuacji życiowej. Nie chodzi o pisanie „pamiętnika”, tylko o przekazanie informacji, które sądowi pozwolą ocenić, czy faktycznie doszło do trwałego i zupełnego rozkładu pożycia.
Najczęściej stosowana struktura:
Opis małżeństwa
Kiedy zostało zawarte, gdzie, czy są dzieci (imiona, daty urodzenia), jak wyglądała dotąd sytuacja rodzinna i materialna, kto pracuje, kto zajmuje się domem i dziećmi.
Opis rozkładu pożycia
Wskazanie, od kiedy małżonkowie faktycznie żyją osobno – czasem pod jednym dachem, ale bez wspólnego prowadzenia gospodarstwa, bez współżycia, bez więzi emocjonalnej. Wskazane są konkretne daty lub chociaż przybliżony czas („od wiosny 2022 r.”).
Przyczyny rozpadu
Opis tego, co doprowadziło do rozpadu: zdrada, przemoc, uzależnienia, długotrwały konflikt, brak zaangażowania jednej ze stron. W przypadku żądania rozwodu z orzeczeniem o winie trzeba jasno wskazać, na czym ta wina ma polegać i jakie są na to dowody.
Sytuacja dzieci (jeśli są)
Jak dzieci reagują na rozstanie, z kim faktycznie mieszkają, jak wygląda ich opieka, kto za co płaci, czy są jakieś szczególne potrzeby (choroba, terapia, zajęcia dodatkowe).
Warto pamiętać: sąd rodzinny czyta setki tego typu pozwów. Zwięzły, konkretny opis z datami i faktami działa lepiej niż emocjonalny, wielostronicowy monolog.
4. Wnioski dotyczące dzieci, alimentów i majątku
4.1. Dzieci – władza rodzicielska, miejsce zamieszkania, kontakty
Kiedy małżonkowie mają małoletnie dzieci, sąd musi rozstrzygnąć trzy kwestie:
1. Władza rodzicielska
Może zostać pozostawiona obojgu rodzicom, ograniczona jednemu (np. do współdecydowania w sprawach najważniejszych), a w skrajnych sytuacjach – odebrana. W wielu sprawach rozwodowych strony wnoszą o pozostawienie władzy rodzicielskiej obojgu, przy jednoczesnym określeniu, gdzie dziecko mieszka na co dzień.
2. Miejsce zamieszkania dziecka
Najczęściej przy jednym z rodziców – w pozwie warto wskazać, przy którym i dlaczego (np. dotychczasowa opieka, szkoła, relacje z rodzeństwem).
3. Kontakty drugiego rodzica z dzieckiem
Dobrą praktyką jest podanie konkretów: „każdy drugi weekend od piątku godz. 17:00 do niedzieli godz. 18:00”, „połowa ferii zimowych”, „co druga środa od 16:00 do 19:00”. Im bardziej szczegółowe rozwiązanie, tym mniej pól do konfliktu po wyroku.
Sąd szczególnie dba o dobro dziecka. Jeżeli ustalenia z pozwu wydają się rozsądne i druga strona się z nimi zgadza, szanse na ich zaakceptowanie przez sąd są duże.
4.2. Alimenty – na dzieci i na małżonka
W pozwie można, a często trzeba, od razu zawrzeć wniosek o alimenty. Wyróżnia się dwie podstawowe sytuacje:
Alimenty na dzieci
Trzeba określić konkretną kwotę miesięcznie na każde dziecko, np. „wnoszę o zasądzenie alimentów w kwocie 1200 zł miesięcznie na rzecz małoletniego …”. W uzasadnieniu warto wypisać główne koszty utrzymania: jedzenie, ubrania, szkoła, zajęcia dodatkowe, leczenie, transport.
Alimenty na małżonka
Możliwe, ale tylko przy spełnieniu określonych warunków. Jeśli drugi małżonek zostanie uznany za wyłącznie winnego rozpadu małżeństwa, zakres jego odpowiedzialności alimentacyjnej może być szerszy. W innych przypadkach wymagany jest stan niedostatku albo znaczne pogorszenie sytuacji materialnej po rozwodzie.
Wnioski alimentacyjne powinny być możliwie precyzyjne. Samo stwierdzenie „proszę o odpowiednie alimenty” to za mało.
5. Załączniki do pozwu i opłaty sądowe
5.1. Dowody i dokumenty, które warto dołączyć
Do każdego pozwu trzeba dołączyć odpis (kopię) pozwu dla strony przeciwnej. Jeśli więc w sądzie będzie składany oryginał + odpis, to łącznie trzeba przygotować dwa egzemplarze tego samego dokumentu.
Podstawowe załączniki do pozwu o rozwód to:
- odpis aktu małżeństwa
- odpisy aktów urodzenia dzieci (jeśli są małoletnie)
- dokument potwierdzający uiszczenie opłaty sądowej (jeśli była przelewana na konto)
Jeśli w pozwie powoływane są dodatkowe okoliczności, warto załączyć też inne dokumenty: wydruki korespondencji (np. e-mail, SMS), zaświadczenia lekarskie, notatki policyjne, potwierdzenia wydatków na dzieci. Nie trzeba od razu dołączać wszystkiego – część dowodów można przedstawić później, ale przynajmniej podstawy dobrze mieć od razu w komplecie.
W pozwie powinno się również wskazać świadków – z imienia, nazwiska i adresu. Sąd wezwie ich na rozprawę, aby złożyli zeznania.
5.2. Koszty sądowe i zwolnienie z opłaty
Od pozwu o rozwód pobierana jest opłata stała w wysokości 600 zł. Można ją uiścić na kilka sposobów:
- przelewem na konto sądu (potwierdzenie dołączyć do pozwu)
- w kasie sądu
- znakami opłaty sądowej (w sądach, które jeszcze z nich korzystają)
Jeśli sytuacja finansowa na to nie pozwala, istnieje możliwość złożenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W takim przypadku trzeba wypełnić formularz o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (dostępny na stronach sądów i Ministerstwa Sprawiedliwości). Sąd oceni, czy zwolnienie się należy – częściowo lub w całości.
W praktyce, gdy sąd orzeka rozwód bez orzekania o winie, a małżonkowie zawarli ugodę co do alimentów i innych spraw, część opłaty sądowej może zostać później zwrócona. Takie sytuacje jednak warto każdorazowo sprawdzać w aktualnych przepisach.
6. Złożenie pozwu i co dzieje się dalej
6.1. Przebieg sprawy rozwodowej w skrócie
Po złożeniu poprawnego formalnie pozwu sąd:
– rejestruje sprawę,
– doręcza odpis pozwu stronie pozwanej,
– wyznacza termin pierwszej rozprawy.
Pozwany może złożyć odpowiedź na pozew, w której ustosunkuje się do żądań – zgodzi się z nimi albo zaproponuje inne rozwiązania (np. inny sposób opieki nad dzieckiem, inne alimenty, żądanie orzeczenia o winie).
Na rozprawie sąd:
– przesłuchuje najpierw powoda, potem pozwanego,
– wysłuchuje świadków,
– analizuje załączone dokumenty,
– w razie potrzeby zleca opinie biegłych (np. rodzinnych ośrodków diagnostyczno-konsultacyjnych w sprawach dzieci).
Jeśli obie strony są zgodne co do rozwodu bez orzeczenia o winie i co do podstawowych kwestii związanych z dziećmi, sprawa może zakończyć się nawet na jednej rozprawie. Gdy dochodzi spór o winę, alimenty, kontakty z dziećmi czy majątek, postępowanie często się wydłuża.
Wyrok rozwodowy staje się prawomocny po upływie terminu na wniesienie apelacji (co do zasady 21 dni od doręczenia wyroku z uzasadnieniem), chyba że obie strony zrzekną się prawa do apelacji już na ogłoszeniu wyroku.
7. Najczęstsze błędy przy składaniu pozwu o rozwód
Ponieważ pozew o rozwód często składany jest w trudnym emocjonalnie momencie, łatwo o pomyłki. Kilka błędów powtarza się szczególnie często:
- Brak wymaganych załączników – najczęściej aktu małżeństwa lub aktów urodzenia dzieci.
- Nieopłacenie pozwu ani brak wniosku o zwolnienie z kosztów.
- Nieprecyzyjne żądania – np. brak wskazania, czy rozwód ma być z orzeczeniem o winie, czy bez; ogólne sformułowania typu „proszę o alimenty”.
- Zbyt emocjonalne uzasadnienie zamiast rzeczowego opisu faktów, dat i zachowań.
- Brak propozycji w sprawie dzieci – sąd i tak musi te kwestie rozstrzygnąć, więc lepiej zaproponować własne rozwiązanie.
Dobry pozew o rozwód jest przede wszystkim konkretny i kompletny: zawiera jasne żądania, uporządkowany opis sytuacji, odpowiednie dokumenty i propozycję uregulowania spraw dzieci oraz alimentów. Przy takim podejściu sąd może skupić się na merytorycznym rozstrzygnięciu, a nie poprawianiu braków formalnych.
